گردشگری روستایی به کلیه فعالیت ها و خدماتی گفته می شود که به وسیله کشاورزان، مردم و دولت ها برای تفریح، استراحت و جذب گردشگران و نیز فعالیت هایی را که گردشگران در نواحی روستایی انجام می دهند. منطقه قلات به دلیل موقعیت آن و جاذیه های طبیعی و تاریخی خود، از دیرباز مورد توجه گردشگران بوده است. هدف این مقاله بررسی پایداری اقتصادی، اجتماعی و زیست محیطی گردشگری در جهت رسیدن به توسعه گردشگری روستایی در منطقه قلات است. با استفاده از روش نمونه گیری تصادفی و جدول کوکران 304 نفر از مردم روستا به عنوان نمونه انتخاب شده و پرسشنامه توسط آنان تکمیل گردید. روش تحقیق توصیفی پیمایشی بوده است و داده ها با استفاده از آزمون آماری ضریب همبستگی پیرسون، تی تک نمونه ای، رگرسیون چندگانه تجزیه و تحلیل شده اند. نتایج تحقیق نشان داده است بین توسعه گردشگری روستایی و ابعاد پایداری اقتصادی و اجتماعی رابطه معناداری وجود دارد، اما بین توسعه گردشگری روستایی و پایداری زیست محیطی رابطه معناداری وجود ندارد. همچنین با توجه به نتایج تی تک نمونه ای، بعدهای اقتصادی و زیست محیطی از پایداری برخوردار نیست ولی بعد اجتماعی گردشگری دارای پایداری بوده است. نتایج حاصل از رگرسیون چندگانه نشان داده است که بعدهای پایداری اقتصادی و اجتماعی گردشگری، دارای قابلیت پیش بینی مثبت و معنادار توسعه گردشگری روستایی و بعد پایداری زیست محیطی دارای قابلیت منفی و معنادار توسعه گردشگری روستایی هستند. نهایتا نیز برخی پیشنهادات کاربردی مانند شفاف سازی آثار اقتصادی، اجتماعی و اقتصادی توسعه گردشگری روستایی در باورهای عمومی ساکنین استان، تامین زمینه های توسعه پایدار روستا از طریق حفظ و ارتقا طبیعت روستا و پیشگیری از تخریب بیشتر مناطق طبیعی روستا ارایه شده اند.

لطفا برای مشاهده چکیده به متن کامل (PDF) مراجعه فرمایید.

اصلاحات ارضی نخستین لایحه از لوایح شش گانة انقلاب سفید (انقلاب شاه و ملت) بود که توسط محمّدرضا شاه پهلوی در سال 1340 با اهداف مختلف به اجرا گذاشته شد. برانداختن ملوک الطوایفی و از بین بردن نظام ارباب و رعیتی از جمله اهداف اصلاحات ارضی بود. استان فارس که در این برهه از آن به عنوان استان هفتم یاد می شد و به عنوان یکی از مهم ترین و وسیع ترین استان های زراعی ایران به حساب می آمد، در جریان قانون اصلاحات ارضی مورد توجه حکومت پهلوی دوم قرار گرفت. با آغاز اجرای قانون اصلاحات ارضی، مالکین که با اجرای این قانون املاک خویش را به نفع زارعین از دست می دادند، مخالفت های خویش را با تحقق آن آغاز نمودند. در این تحقیق با رویکردی توصیفی تحلیلی و با بهره گیری از اسناد، به دنبال پاسخ برای این پرسش اساسی هستیم که با تصویب قانون اصلاحات ارضی رویکرد مالکین و زارعین روستای قلات و همچنین نحوة نگرش مأموران حکومت دوم نسبت به اجرای این قانون چگونه بود. فرض غالب بر این است که با تصویب قانون اصلاحات ارضی، مالکین قلات نسبت به واگذاری زمین به رعایا خودداری می نمودند و مأموران حکومتی نیز با وجود تلاش در جهت تثبیت اوضاع نتوانستند اصلاحات ارضی را در قلات عملی کنند.

این پژوهش با هدف تبیین نقش ابعاد حکمرانی مشارکتی به ویژه «مشارکت» و «اثربخشی و کارایی» در پیش بینی توسعه پایدار گردشگری روستایی در روستای قلات استان فارس انجام شد. پژوهش حاضر از نوع توصیفی–تحلیلی و با رویکرد کمی و روش پیمایشی انجام گرفت. جامعه آماری شامل 7286 نفر از ساکنان و ذی نفعان روستای قلات بود که بر اساس فرمول کوکران با سطح اطمینان 95 درصد و خطای 0/05 تعداد 367 نفر به روش نمونه گیری تصادفی طبقه ای انتخاب شدند. ابزار گردآوری داده ها پرسشنامه محقق ساخته استاندارد بود که روایی آن با نظر خبرگان و پایایی آن با ضریب آلفای کرونباخ 0/87 تأیید شد. داده ها با استفاده از آمار توصیفی، همبستگی پیرسون و رگرسیون چندگانه در نرم افزار SPSS نسخه 26 تحلیل شدند. نتایج نشان داد بین «مشارکت» و توسعه پایدار گردشگری همبستگی مثبت و معنادار وجود دارد (r = 0.58, p < 0.001) و همچنین «اثربخشی و کارایی» نیز با توسعه پایدار گردشگری رابطه مثبت و معناداری دارد (r = 0.42, p < 0.001). تحلیل رگرسیون چندگانه بیانگر آن بود که هر دو متغیر «مشارکت» (β = 0.28, t = 4.50, p < 0.001) و «اثربخشی و کارایی» (β = 0.19, t = 3.10, p = 0.002) توان تبیین 34 درصدی واریانس توسعه پایدار گردشگری را دارند. یافته ها نشان می دهد تقویت مشارکت واقعی جامعه محلی و بهبود کارایی و اثربخشی مدیریت محلی می تواند بنیان دستیابی به توسعه پایدار گردشگری را فراهم کند. توجه به ظرفیت های بومی، همراه با مدیریت علمی و سیاست گذاری مشارکتی، می تواند الگوی کارآمدی برای پایداری اقتصادی، اجتماعی و زیست محیطی مقاصد روستایی ارائه دهد.

امروزه پایداری به عنوان رویکردی غالب برای توسعه گردشگری روستایی، مورد توجه برنامه ریزان و محققان این حوزه است. بر همین اساس در پژوهش حاضر سعی گردیده تا با تعیین ظرفیت تحمل بر مبنای نحوه نگرش جامعه میزبان به گردشگری بستر مناسبی برای نیل به توسعه پایدار گردشگری در روستای قلات (شهرستان شیراز) فراهم گردد. به منظور گردآوری داده ها و اطلاعات مورد نیاز از دو روش اسنادی و میدانی و به منظور تجزیه و تحلیل آن ها از روش های آماری (توصیفی استنباطی) و روش SWOT استفاده شده است. جامعه آماری این پژوهش شامل خانوارهای ساکن و گردشگران روستای مورد مطالعه است که بر اساس روش کوکران تعداد 263 خانوار و نیز 263 گردشگر به عنوان حجم نمونه تعیین و به روش نمونه گیری تصادفی انتخاب گردیدند. با توجه به اثرات و پیامدهای درک شده از سوی ساکنین محلی نتایج به دست آمده نشان از نامطلوب بودن ماهیت توسعه گردشگری و نزدیک شدن به آستانه اشباع ظرفیت تحمل گردشگری در روستای مورد مطالعه داشت که البته در این ارتباط تفاوت معناداری بین دیدگاه جامعه میزبان بر اساس وضعیت شغلی آن ها وجود داشت. هم چنین نتایج بررسی ها نشان داد راهبرد تدافعی به عنوان راهبردی برای سیاست گذاری و برنامه ریزی گردشگری در روستای مورد مطالعه می بایست مورد توجه قرار گیرد.

محوطه تاریخی قلات موت آباد در منطقه پیرانشهر به لحاظ مستندات متعدد تاریخی و فرهنگی ازقبیل: آثار سفالی، بقایای معماری، آجری و به خصوص از جهت نقشه معماری بسیار حایز اهمیت است. وجود نقشه موسوم به «ستاره ای» در طراحی حصار بیرونی محوطه، بیانگر اهمیت و نقش محوری این محوطه در دشت پیرانشهر است. این محوطه در جوار یکی از شعب رودخانه زاب کوچک قرار گرفته است که در اثر گذر زمان، استفاده از آن به عنوان پایگاه نظامی در دوره معاصر و حفاران قاچاق به تدریج تخریب شده است و هم اکنون شواهد آوار معماری در سطح محوطه قابل مشاهده است. نمونه هایی از طراحی نقشه ستاره ای شکل در نقاط مختلف ایران و هم چنین قلعه های اروپایی قابل مشاهده، و از این حیث با نقشه قلات موت آباد قابل مقایسه است. مساله اصلی این نوشتار، بررسی این محوطه با تکیه بر مدارک و شواهد موجود است تا ضمن دستیابی به یک تاریخ گذاری نسبی محوطه، اهمیت ساختارهای نظامی در دشت پیرانشهر را مورد مطالعه قرار گیرد؛ بنابراین پرسش هایی مطرح است: 1-بنای قلات موت آباد متعلق به چه دوره زمانی، و دارای چه ساختار و نقشه ای است؟ 2-قلات موت آباد پیرانشهر به لحاظ فرم و ساختار معماری دارای چه ویژگی و کارکردی است؟ بر این اساس، نتایج تحقیق با توجه به مطالعه منابع مکتوب تاریخی، مقایسه نمونه های مشابه و هم چنین آثار مادی در سطح محوطه، می توان بیان کرد که محوطه در دوره صفویه، افشار یا اوایل قاجار، با نقشه ای موسوم به ستاره ای شکل، با کارکرد و عملکردی نظامی و الهام گرفتن از عناصر معماری غربی بنا شده است. روش تحقیق پژوهش حاضر تاریخی، توصیفی-تحلیلی است و جمع آوری یافته ها با مطالعه منابع تاریخی، مستندنگاری میدانی و تحلیل تصاویر هوایی و داده های حاصل از آن فراهم شده است.